Kryeministri Edi Rama, në një intervistë për median greke “Kathimerini”, ka folur mbi marrëdhëniet shqiptaro-greke, zhvillimin ekonomik të vendit dhe çështjet e mbetura pezull mes dy vendeve, përfshirë pronat e pakicës greke në jug të Shqipërisë.

Duke komentuar reagimet në Greqi pas disa deklaratave të tij në Abu Dhabi, Rama tha se ato ishin bërë në një kontekst humori dhe diskutimi, por u keqinterpretuan.

“Na vjen keq kur komentet me qëllim diskutimi dhe pak humori shndërrohen në çështje serioze. Nuk kanë synim të ofendojnë, por të nxisin vetëironi”, u shpreh ai, duke shtuar se ka respekt të plotë për historinë dhe kulturën greke.

Sa i përket ekonomisë shqiptare, Rama theksoi se vendi ka pësuar transformim të rëndësishëm, duke u kthyer në një destinacion turistik në rritje dhe me rritje ekonomike mesatare rreth 4% në vit. Ai shtoi se Shqipëria ka rritur ndjeshëm të ardhurat dhe ka përmirësuar raportin mes ekonomisë formale dhe asaj informale.

Në lidhje me pronat e pakicës greke në Shqipëri, Rama deklaroi se problemi është pjesë e një çështjeje më të gjerë të pronësisë në vend, që lidhet me trashëgiminë historike të periudhës së komunizmit dhe tranzicionit.

“Nuk është një çështje specifike për pakicën greke. Po bëjmë procesin e rregullimit dhe konsolidimit të kadastrës në të gjithë vendin,” tha ai, duke theksuar se titujt e pronësisë po u jepen qytetarëve pa dallim etnie.

Artikulli i plotë:

Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, është tashmë në vitin e tij të 13-të në detyrë, por disa çështje që kanë të bëjnë me marrëdhëniet e vendit të tij me Greqinë mbeten të njëjta. Disa ditë para mbërritjes së tij në Greqi për Forumin e 11-të Ekonomik Delphi (22-25 prill), Rama foli me Kathimerini-n rreth marrëdhënieve greko-shqiptare dhe çështjes së pronave greke në Himarë.

Kur iu kërkua të komentonte mbi vërejtjet e tij të fundit kontraverse në lidhje me origjinën e grekëve, Rama i përshkroi ato si “humor”, duke argumentuar se ato u ekzagjeruan nga zërat nacionalistë.

Gjatë mandatit tuaj, Shqipëria i ka hapur dyert investimeve të huaja direkte. Shkalla vjetore e rritjes është rreth 4% dhe ju jeni bërë një magnet për turistët nga vendet e Ballkanit dhe Evropa Qendrore. Si është Shqipëria sot?

Ne kemi bërë një ndryshim shumë të rëndësishëm në shumë mënyra. Siç thatë edhe ju, sot Shqipëria është bërë një destinacion turistik. Gjëja më e rëndësishme është se kemi arritur të kapërcejmë stigmën dhe paragjykimet e shumta që na mbajtën larg për shumë vite. Tani duhet të vazhdojmë, të bëjmë çmos për të përmirësuar atë që ka nevojë për përmirësim dhe të shmangim përsëritjen e gabimeve që ndonjëherë duken të pashmangshme.

Komisioni Evropian vlerëson se një pjesë e madhe e ekonomisë suaj varet nga “sektori informal”, rreth 30% e PBB-së, dhe po ngre shqetësime në lidhje me sundimin e ligjit. Çfarë masash keni marrë për të adresuar këto çështje?

Ekonomia informale është pjesë e kësaj faze historike të ndryshimit transformues. Kanë kaluar 35 vjet, por kjo nuk është e mjaftueshme për të lënë pas shumë nga sfidat që erdhën me mungesën e përvojës, institucioneve shtetërore, traditës demokratike dhe sundimit të ligjit. Ne po ndërtojmë dhe po ndryshojmë çdo ditë. Ne kemi përmirësuar ndjeshëm ekuilibrin midis ekonomisë formale dhe informale. Kjo reflektohet qartë në të ardhurat shtetërore, të cilat vazhdojnë të rriten pa rritur taksat. Kjo do të thotë që një pjesë më e madhe e ekonomisë po del në pah dhe mbledhja e taksave po bëhet më e fortë. Ne gjithashtu po e përdorim teknologjinë tani, duke përfshirë edhe inteligjencën artificiale, dhe kjo vetëm do të vazhdojë të përmirësohet.

Deklarata juaj në Samitin e Abu Dhabit në lidhje me grekët: “Ju mendoni se jeni pasardhës të Platonit dhe Aristotelit, por nuk jeni”, shkaktoi reagime të forta në shoqërinë greke. A pendoheni për komentin tuaj?

Më vjen keq që komentet e menduara për të qenë ngacmuese dhe provokuese, më shumë për hir të diskutimit dhe pak humori, mund të shndërrohen në çështje serioze dhe të nxisin reagime joproporcionale. Kjo ishte e habitshme për mua. Mendoj se duhet t’i marrim komente të tilla më lehtë. Ato nuk kanë për qëllim të ofendojnë, por përkundrazi të inkurajojnë pak autoironi, e cila është gjithmonë e shëndetshme. Nëse njerëzit në Greqi që ishin të mërzitur do t’i kishin dëgjuar edhe komentet e mia se si ne në Shqipëri duhet ta marrim veten më pak seriozisht dhe të mos mbështetemi në të kaluarën për t’u ndjerë më mirë ose më të mëdhenj, mund ta kishin kuptuar pikën time. Sidoqoftë, kam sqaruar se kur bëhet fjalë për Greqinë, historinë, gjuhën, letërsinë dhe kulturën e saj, ndjenjat e mia janë tërësisht pozitive. Kam një admirim të madh dhe kushdo që më njeh e kupton këtë. Megjithatë, qëndrimet nacionaliste ndonjëherë mund të shfaqen shpejt, shpesh duke reflektuar mungesë pjekurie dhe vetëdije. Ne të gjithë duhet të përpiqemi të buzëqeshim më shumë dhe ta marrim veten dhe të tjerët pak më pak seriozisht.

Ky koment ngriti gjithashtu pretendime për lidhjen tuaj me pakicën greke të Shqipërisë, si nëpërmjet nënës suaj nga fshati Vuno, ashtu edhe për shkak të një burse që supozohet se keni marrë si kryetar bashkie i Tiranës për të studiuar në Harvard. Cilat janë faktet që lidhen me këto çështje?

Para së gjithash, Vuno është një fshat në Himarë dhe ka njerëz që flasin greqisht në fshatra të tjerë, por në Vuno askush nuk fliste greqisht. Nuk e di arsyen, por nuk do të thotë asgjë. Nëse do të kisha rrënjë greke, do të isha shumë i lumtur dhe krenar, por nuk i kam. Jam krenar për rrënjët e mia shqiptare. Së dyti, nuk kam marrë kurrë bursë për në Harvard dhe nuk kam studiuar kurrë në Harvard. E kam vizituar vetëm Harvardin, falë një mikeshe shumë të ngushtë dhe të dashur që është si motër për mua, dhe ajo është greko-amerikane. Përndryshe, nuk kam studiuar kurrë atje. Ka shumë dezinformata që qarkullojnë dhe nuk e kuptoj pse.

Një çështje tjetër midis dy palëve është ajo e pronave të pakicës greke, e cila nuk është zgjidhur plotësisht. Cili është zhvillimi i fundit në lidhje me këtë çështje?

Kjo nuk është një çështje e veçantë. Të drejtat e pronës mbeten një çështje më e gjerë në të gjithë vendin, jo diçka specifike për pakicën greke. Grekët dhe shqiptarët që jetojnë në të njëjtat fshatra përballen me të njëjtat sfida. Pavarësisht nëse dikush i përket pakicës greke apo shumicës shqiptare, problemi është identik. Kjo situatë rrjedh nga një trashëgimi shumë e vështirë historike. Pati një periudhë 50-vjeçare shpronësimi të plotë që i preku të gjithë. Kjo u pasua nga një fazë tranzicioni e trazuar, gjatë së cilës shumë gjëra shkuan keq, titujt dhe dokumentet e pronës u shkatërruan dhe në disa raste iu caktuan personave të gabuar. Ajo që po bëjmë tani është një proces pastrimi dhe konsolidimi të kadastrës. Po bëjmë përparim të mirë dhe kohët e fundit u kemi lëshuar shumë tituj pronësie njerëzve në jug, në Himarë. Pavarësisht nëse janë me origjinë greke apo shqiptare, njerëzit po marrin tituj për shtëpitë e tyre të vjetra, të cilat më parë nuk kishin. Ky proces është kompleks sepse përfshin konsolidimin e hartave dhe nuk është aq i thjeshtë sa mund të duket. Ka ende dhjetëra mijëra shtëpi të vjetra në vend që janë në proces të marrjes së titujve të pronës.

Duket se Himara është përfshirë në planin e zhvillimit të turizmit. A po diskutoni me homologun tuaj grek mënyrat për të nxitur turizmin e ndërsjellë?

Himara ka qenë gjithmonë pjesë e planit tonë turistik; nuk është diçka e re. Ka qenë një destinacion për turistët që nga fillimi. Ashtu si pjesa tjetër e vendit, ka parë një rritje të ndjeshme vitet e fundit, me një zhvillim të konsiderueshëm. Bashkia e Himarës është një nga më të pasurat në vend për shkak të të ardhurave tatimore nga zhvillimi. Ndryshe nga shumica e informacionit të shtrembëruar që qarkullon në median greke, banorët e Himarës përfitojnë ndjeshëm nga kjo rritje. Kur ata hyjnë në kontrata zhvillimi, shpesh të mbështetura nga marrëveshje fleksibile që njohin përdorimin e tokës prej kohësh, ata mund të marrin kompensim të konsiderueshëm nga zhvilluesit. Himara po ecën shumë mirë dhe kryetari i bashkisë po performon fuqishëm. Ai përfaqëson atë që unë besoj se është një rast model: Ai ka një prind grek dhe një prind shqiptar dhe është plotësisht i përkushtuar ndaj të dy komuniteteve. Ai mbështet banorët që flasin greqisht dhe kjo reflektohet në materialet promovuese të turizmit, të cilat janë të disponueshme në shqip, greqisht dhe anglisht. Ajo që ndodhi në të kaluarën me individin [Fredi Beleri] i cili përfundoi në burg në vend që të shërbente si kryetar bashkie ishte për të ardhur keq.

Lidhur me një çështje tjetër, ish-udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, e kishte përshkruar Shqipërinë si një “vend të vogël dhe djallëzor në Evropë, ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarët iranianë, duke komplotuar kundër Republikës Islamike”. Shqipëria kohët e fundit ka qenë shënjestër e sulmeve hibride. A jeni të shqetësuar se Teherani do të përpiqet t’i zgjerojë ato?

Nuk jam i informuar për parajsën dhe ferrin, dhe nuk e di me siguri nëse ekzistojnë, por nëse ekzistojnë, do të doja që ai të kalbet në ferr. E them këtë për hir të qindra mijëra vajzave dhe grave iraniane që kanë vuajtur nën sundimin e tij dhe nën këtë regjim të errët. E them gjithashtu për hir të shumë njerëzve që janë burgosur, masakruar, vrarë ose u është shkatërruar jeta nën atë regjim. Nuk kam asgjë më shumë për të shtuar. Ne nuk i kemi frikë ata. Ne kemi pritur një grup iranianësh që kundërshtojnë regjimin. Në marrëveshjen tonë është deklaruar qartë se ata janë pritur për arsye humanitare, për të shpëtuar jetën e tyre, jo për ta përdorur Shqipërinë si platformë për të vepruar kundër atij regjimi. Ne nuk e pëlqejmë ose vlerësojmë fare atë regjim, prandaj i ndërpresim të gjitha lidhjet me Iranin.

Që nga intervista juaj e fundit në vitin 2023 në Kathimerini, a keni mësuar ndonjë fjalë ose frazë greke?

Unë i dija tashmë dy fjalët më të bukura greke: “agapi mou” dhe “efxaristo”. Për pjesën tjetër, anglishtja funksionon mirë. Nuk jam më mjaftueshëm i ri për të mësuar greqisht. Vëllai im, i cili nuk është shumë më i ri se unë, e mësoi kur shkuam në Korfuz dhe vazhdoi të praktikonte, kështu që e flet mirë. Ai mund t’i përballojë lehtësisht situatat, si të merret me një shofer taksie në Athinë, ndërsa unë jam plotësisht në mëshirën e shoferit, dhe kjo nuk më shqetëson.

Duhet të pyes, a keni vizituar shumë vende në Greqi?

Do të doja ta vizitoja Greqinë më shpesh dhe të zbuloja më shumë vende. Megjithatë, për shkak të punës sime dhe faktit që jam i njohur në Greqi, si për arsye të mira ashtu edhe për arsye jo aq të mira, nuk është e lehtë. Gjithashtu, kam vendosur një rregull për veten time dhe për të tjerët në qeveri që të mos bëjmë pushime jashtë Shqipërisë. Arsyeja është e thjeshtë: Nuk do të kishte kuptim të promovonim Shqipërinë si një destinacion turistik ndërsa kalonim pushime në vende si Greqia ose Turqia. E kuptoj që [kryeministri grek] Kyriakos [Mitsotakis] mund ta lejojë veten ta bëjë këtë sepse Greqia është tashmë një destinacion turistik i mirëvendosur dhe i konsoliduar. Por ne jemi ende në procesin e ndërtimit të tonit. Nga rruga, jam shumë i impresionuar nga ajo që ka ndodhur në Greqi vitet e fundit, veçanërisht pas krizës financiare dhe nën qeverinë e Kyriakos. Zhvillimet e reja, veçanërisht hotelet dhe resortet me cilësi të lartë, janë shumë mbresëlënëse. Ndoshta ai tani po korr frytet e punës së hedhur më parë, siç ndodh shpesh. Sidoqoftë, është shumë mbresëlënëse dhe kemi shumë për të mësuar nga Greqia.

/rtsh.al/